काठमाडौँ- नेपालको विधुत उत्पादन क्षमता ३,८७८ मेगावाट पुगेको छ, जुन देशको ऊर्जा क्षेत्रमा एक प्रमुख कोशेढुङ्गा हो।

ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री दीपक खड्काले हालै पत्रकार सम्मेलनमा यो घोषणा गरेका हुन्।

आफ्नो कार्यकालको पहिलो वर्ष पूरा भएको अवसरमा आयोजित कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै मन्त्रीले गत वर्ष मात्र राष्ट्रिय ग्रिडमा ६३१ मेगावाट नयाँ विधुत उत्पादन थपिएको बताएका छन्।

मन्त्री खड्काले बढेको क्षमताले नेपाललाई अतिरिक्त विधुत निर्यात गर्न सक्षम बनाएकोमा जोड दिए, जसमध्ये दैनिक ८०० मेगावाटभन्दा बढीविधुत भारत र बंगलादेशलाई बिक्री भइरहेको छ। नेपालले द्विपक्षीय सम्झौता अन्तर्गत ९४१ मेगावाट भारतमा निर्यात गर्ने र १,००० मेगावाट आयात गर्ने स्वीकृति प्राप्त गरेको पनि उनले बताएका छन् । यसका साथै, बंगलादेशमा डलरमा आधारित बिजुली निर्यात सुरु गरिसकेको र जसमध्ये ४० मेगावाट पहिले नै आपूर्ति भइसकेको र पाँच महिना भित्र अनुमानित १.२५ अर्ब रुपैयाँ राजस्व उत्पन्न हुने उनले बताए।

ऊर्जा मन्त्रालयले ऊर्जा विकास रोडम्याप २०८१ प्रस्तुत गरेको थियो, जसले २०३५ सम्ममा २८,५०० मेगावाट बिजुली उत्पादनको महत्वाकांक्षी लक्ष्य राखेको छ, जसको लागि ४६.५ अर्ब डलरको वित्तीय योजना आवश्यक छ। यस रोडम्याप अन्तर्गत, नेपालले भारत र बंगलादेशमा १५,००० मेगावाट निर्यात गर्ने लक्ष्य राखेको छ भने १३,५०० मेगावाट घरेलु खपतको लागि राखेको छ।

मन्त्रीले ३९७ किलोवाट साना जलविद्युत परियोजनाहरू, ६०३ किलोवाट सौर्य ऊर्जा प्रणाली, ३,५८४ बायोग्यास प्लान्टहरू, र ४,१४२ घरेलु सौर्य प्रणालीहरूको स्थापना सहित नीति र पूर्वाधारमा भएको प्रगतिबारे जानकारी गराएका थिए ।

नेपाल विधुत प्राधिकरणले थप २२ मेगावाट विधुत भारत निर्यातका लागि अनुमति प्राप्त गरको छ।

नेपाल विधुत प्राधिकरणले चिलिमे जलविधुत कम्पनी लिमिटेडले उत्पादन गरेको २२ मेगावाट बिजुली भारत निर्यात गर्ने जनाएको छ। चिलिमे सहित अब दैनिक तीन सय ८६ मेगावाट बिजुली भारत निर्यात हुने प्राधिकरणले जनाएको छ । नेपाल विधुत प्राधिकरणले यसअघि नै देशभित्र खपत गरी अतिरिक्त भएको वर्षायामको थप १००.९ मेगावाट विधुत भारतीय इनर्जी एक्सचेन्ज लिमिटेड (आइएक्स)को डे-अहेड बजारमा प्रतिस्पर्धामार्फत बिक्रीका प्रस्ताव गरेको थियो।

प्राधिकरणले देशभित्र खपत गरी अतिरिक्त भएको विधुत गत १९ जेठदेखि भारतीय इनर्जी एक्सचेन्ज लिमिटेड (आइएक्स)को डे-अहेड बजारमा प्रतिस्पर्धामार्फत बिक्री सुरु गरेसंगै निजि क्षेत्रले निर्माण गरेका जलविधुत आयोजनाका विधुत निर्यात प्रक्रियालाई पनि अघि सारेको हो।

नेपाल विधुत प्राधिकरणले दैनिक करिब साढे ७ करोडको बिजुली भारत निर्यात गर्न थालेको छ।

प्राधिकरणका अनुसार मर्स्याङ्दी र मध्यमर्स्याङ्दीबाट उत्पादित बिजुलीले भारतीय ऊर्जा एक्स्चेन्ज बजारमा प्रवेश पाए लगत्तै रातको समयमा खपत हुन नसकेको बिजुली निर्यातको आंकडा बढेको हो।

३६४ मेगावाटसम्म बिजुली निर्यातको अनुमति पाएको प्राधिकरणले त्रिशुली जलविधुत आयोजनाको २३, देवीघाट जलविधुत आयोजनाको १४.३९ , कालिगण्डकी जलविधुत आयोजनाको १३८.९१, मर्स्याङ्दी जलविधुत आयोजनाको ६६.१४ र मध्यमर्स्याङ्दी जलविधुत आयोजनाको ४१.८१ मेगावाट गरि करिब २८४ मेगावाट बिजुली भारतीय बजारमा निर्यात गरिरहेको छ। यसबाट नेपालले एक दिनमै करिब ७ करोड ५२ लाखसम्म आम्दानी गर्नेछ ।

भारतको ऊर्जा एक्सचेन्ज बजारमा प्रत्येक १५ मिनेटको ९६ वटा ब्लकमा बिजुलीको मूल्य बोलकबोलमा बिक्री हुन्छ । भारत सरकारले ती ब्लकमा अधिकतम् भारु १२ रुपैयाँसम्ममा किनबेच गर्न पाउने व्यवस्था छ । प्रत्येक ब्लकमा माग र आपूर्तिको दर अनुसार मूल्य फरक–फरक तय हुनेछ ।