कालापानिबाट भारतीय सेना तुरुन्त फिर्ता गरिनुपर्छ : प्रेम सुवाल

काठमाडौँ- प्रतिनिधिसभाको बैठकलाई सम्बोधन गर्दै नेमकिपा सांसद प्रेम सुवालले १८१६ को सुगौली सन्धि अनुसार कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरा नेपालकै भूभाग रहेको र कालापानिबाट भारतीय सेना तुरुन्त फिर्ता गरिनुपर्ने बताएका छन्न्।

त्यसैगरी, संसदको दुई तिहाई बहुमतले पारित गरेर जारि गरेको चुच्चे नक्शा संयुक्त राष्ट्रसंघ अन्तर्गतका सबै मुलुकहरुमा सरकारले पठाउनुपर्ने र उनीहरुलाई जानकारी गराउनुपर्ने पनि सुवालले बताएका छन्।

गठबन्धन सरकारप्रति इङ्गित गर्दै, नेपालमा सबैभन्दा ठुलो दलले सरकार चलाउने बेलायती व्यवस्थाको प्रजातन्त्र नचलेको पनि उनले बताएका छन्। त्यसैगरी, सरकारले रुस युक्रेन युद्धको विषयमा युक्रेनको पक्षमा मतदान गर्नु नेपालको असंलग्न परराष्ट्र नीति विपरित भएको भन्दै, सरकारको परराष्ट्र नीति नाटोको पुच्छरमा सिमित भएको हो र?, भनेर सरकारलाई प्रश्न समेत गरेका छन।

सिमा विवादको विषयमा नेपालद्वारा भारत र चीनलाई कूटनीतिक नोट

काठमाडौँ – नेपाल सरकारले भारत र चीनबीच गत मंगलबार भएको सहमतिप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै दुवै देशलाई छुट्टाछुट्टै कूटनीतिक नोट पठाएको छ। प्रधानमन्त्री कार्यालय स्रोतका अनुसार बिहीबार नै नेपालले भारत र चीनलाई नोट पठाएको हो।

यसअघि पनि नेपालले भारतसँग सीमासम्बन्धी विवादमा चारवटा र अन्य विषयमा दुईवटा गरी छ पटक कूटनीतिक नोट पठाइसकेको छ।

हालै भारत भ्रमणमा रहेका चिनियाँ परराष्ट्रमन्त्री वाङ यीले भारतीय पक्षसँग मिलेर नेपाली भूमि लिपुलेकमार्फत व्यापार सुरु गर्ने सहमति गरेका थिए। सो सहमतिविरुद्ध नेपाल सरकारले औपचारिक आपत्ति जनाएको हो।

कूटनीतिक नोटमा नेपालले सीमा विवाद समाधानका लागि भारतसँग स्थापित संयन्त्रमार्फत छलफल गर्नुपर्ने र त्यही संयन्त्र नै उचित निकास हुने धारणा राखेको छ। नेपाल–भारतबीचका सबैभन्दा ठूला औपचारिक संयन्त्रहरू परराष्ट्रमन्त्रीस्तरदेखि लिएर नापी विभागअन्तर्गतका विभिन्न कार्यदलसम्म रहेका छन्।

नापी विभागअन्तर्गत नेपाल–भारत सीमा विवाद समाधानका लागि तीन वटा संयन्त्र क्रियाशील छन्। जसमा दुवै देशका नापी प्रमुखहरूको नेतृत्वमा ‘बाउन्ड्री वर्किङ ग्रुप प्रमुख संयन्त्र मानिन्छ। यसको बैठक प्रत्येक वर्ष आलोपालो गरेर बस्ने कार्यविधि छ। पछिल्लो पटक प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको भारत भ्रमण तय भएपछि गत जुलाई २२–२३ मा नयाँ दिल्लीमा गृह सचिवस्तरीय बैठक बसेको थियो। त्यसपछि नापी विभाग प्रमुखको नेतृत्वमा अर्को बैठक बसेर सीमा विवाद कूटनीतिक माध्यमबाट समाधान गर्ने सहमति भएको थियो।

२०७० पछि नेपालले पठाएका प्रमुख कूटनीतिक नोटहरू:

जेठ २०७२ : भारत–चीनले लिपुलेकलाई व्यापारिक मार्ग बनाउने सम्झौतामा आपत्ति

२९ वैशाख २०७७ : मानसरोवर जाने सडक नेपाली भूमि हुँदै उद्घाटन गरेको विषयमा

७ मंसिर २०७७ : नेपालले नयाँ नक्सा जारी गर्दा भारतसँगको विवाद

१० मंसिर २०७७ : रकम तिरे पनि कोभिड–१९ खोप नपाएको विषयमा

२१ भदौ २०७८ : जयसिंह धामी महाकालीमा बगेको र हेलिकोप्टर नेपाली भूमिमा उडेको विषयमा

५ भदौ २०८२ : भारत–चीनबीच व्यापार नाका खोल्ने सम्झौतामा आपत्ति

लिपुलेक–कालापानी- लिम्पियाधुरा मुद्दा प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणमा उठाउन काँग्रेस महामन्त्रीको सुझाव

काठमाडौं – नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री विश्वप्रकाश शर्माले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको चीन र भारत भ्रमणका क्रममा लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानीको विषय उठाउन सुझाव दिएका छन्।

शर्माले भारत र चीन दुवै छिमेकीको व्यवहारप्रति विरोध जनाउँदै लेखेका छन्, “ऐतिहासिक तथ्यका आधारमा हाम्रा दुवै छिमेकीलाई विश्वासमा लिन जरुरी छ। प्रधानमन्त्रीको आसन्न भ्रमणमा लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानीको विषय प्रवेश गरिनु आवश्यक छ।”

साथै, उनले लिपुलेक सम्बन्धी सर्वपक्षीय सर्वदलीय बैठक आह्वान गर्न सरकारसँग माग गर्दै सो बैठकमार्फत साझा दृष्टिकोण र प्रतिबद्धता निर्माण गर्नुपर्ने बताएका छन् ।उनले यसका निम्ति चाल्नुपर्ने कदमका बारेमा पनि सुझाएका छन्।

यस्ता छन् विश्वप्रकाशले सुझाएका ६ पहलहरू :
१) सरकारको आह्वानमा सर्वदलीय/सर्वपक्षीय बैठक।

२) बैठकमार्फत विकसित घटनाक्रममा हाम्रो एक्यबद्ध दृष्टि र साझा प्रतिबद्धता निर्माण गर्नुपर्ने ।

३) हाम्रो संसद्‌ले ३१ जेठ २०७७ मा संविधानको अनुसूची ३ मा सर्वसम्मत पारित गरेर स्पष्ट गरेको ‘चुच्चे नक्सा’प्रति देशभित्र र अन्तर्राष्ट्रिय जगत्‌मा थप स्पष्टता।

४) भारत र चीनबिच १५ मे २०१५ मा लिपुलेकबारे भएको अघिल्लो सहमतिउपर नेपालले पठाएको कूटनीतिक नोटसमेत स्मरण गराउँदै पछिल्लो सहमतिउपर पुन: कूटनीतिक नोट।

५) ऐतिहासिक तथ्यहरूका आधारमा हाम्रा दुवै छिमेकीलाई विश्वासमा लिन जरुरी, प्रधानमन्त्रीको आसन्न भ्रमणमा लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानीको विषय प्रवेश।

६) नेपाल-भारत सीमा र सम्बन्धबारे बौद्धिक सुझावका लागि दुवै देशको सहमतिमा गठित प्रबुद्ध समूह ईपीजीको ७ वर्षअघि तयार प्रतिवेदन दुवै देशका प्रधानमन्त्रीले बुझ्न र त्यसलाई आधार मानेर अन्य विषयहरू समेतको हल खोज्न नेपालका तर्फबाट प्रस्ताव।

ओलीको चीन र भारत भ्रमण: उनको राष्ट्रवादी छविको परीक्षा

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली उच्चस्तरीय कूटनीतिक भ्रमणका तयारीमा छन्। उनी पहिलो चरणमा चीनमा हुने शाङ्घाइ कोअपरेसन अर्गनाइजेसन सम्मेलनमा सहभागी हुनेछन्। त्यहाँ भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी पनि उपस्थित हुने अपेक्षा गरिएको छ। त्यसपछि उनी भारत भ्रमणको लागि दिल्ली जानेछन्।

ओलीको यसपटकको भारत भ्रमणलाई निकै चासोको साथ हेरिएको छ। नेपालको संसदबाट लिपुलेक, कालापानी र लिम्पियाधुरा समेटेको नेपालको चुच्चे नक्शा जारि गरेपछि भारत विरोधी र राष्ट्रवादी छवि बनाएका ओलीलाई भारतले प्रधानमन्त्री भएको करिब एक वर्ष पछि मात्रै भारत भ्रमणको निम्तो दिएको छ। उनको भ्रमण यस्तो समयमा तय हुन पुग्यो जब , चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीको दुई दिने भारत भ्रमणका क्रममा चीन र भारतले नेपालको अनुमति बिना नेपालको भूभाग लिपुलेक, सिप्की ला र नाथुला गरी तीनै व्यापारिक नाकामार्फत सीमा व्यापार पुनः खोल्ने सहमती गरेका छन्।

अब ओलीका लागि यी भ्रमणहरू केवल औपचारिक भेटघाट वा व्यापारिक छलफलको लागि नहुने निश्चित छ। चुच्चे नक्शा जारि गरेर राष्ट्रवादी छवि बनाएका ओलीले आफ्नो त्यो छविलाई कायम राख्न सक्छन या सक्दैनन् भन्ने परिक्षा हो।

नेपालले आफ्नो भू–अधिकारको रक्षा गर्न कुनै सम्झौता र दबाब स्वीकार गर्न सक्दैन। चुच्चे नक्सा जारी गर्दा देखाइएको साहस र देशप्रेमलाई कायम राख्नु भनेको ओलीको अहिलेको समयको प्रमुख जिम्मेवारी हो। प्रधानमन्त्री ओलीले आफ्नो भ्रमणमा स्पष्ट अडान देखाउनुपर्छ, अन्यथा नेपाली जनता र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले नेपाल आफ्नो भूमिको पक्षमा बोल्न नसकेको देख्नेछन्।

ओलीले अब यो पनि भुल्नु हुँदैन कि, नेपालको सार्वभौमिकता कुनै व्यापारिक सम्झौता वा दुई शक्तिशाली छिमेकीको समझदारीले दबाउन सक्दैन ।उनि त्यो आफ्नो अडानमा कायम रहेर भारत र चीनसँग , नेपालको अनुमति बिना नेपालको भूभाग किन प्रयोग गरेको भनेर प्रश्न गर्न सक्छन या सक्दैनन् ? के उनले आफ्नो भारत भ्रमणको क्रममा नेपालको सिमा मिच्ने भारतको हेपाह प्रवृतिको विरुद्द बोल्न सक्छन् या सक्दैनन् ? यस पटकको भारत र चीन भ्रमणको क्रममा उनले आफ्नो राष्ट्रवादी छविलाई कायम राख्न सक्छन् , या त्यो राष्ट्रवादी मुकुण्डो उत्रिनेछ त्यो भने हेर्न बाँकी नै छ।

लिपुलेक हुँदै तीर्थयात्रा र व्यापार मार्ग खोल्ने चीन–भारत सम्झौताले नेपालको सार्वभौमसत्तामाथि हस्तक्षेप गरेको छ : महासचिव चन्द

काठमाडौं – नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका महासचिव नेत्रविक्रम चन्दले नेपालको लिपुलेक हुँदै भारत र चीनबीच हुने तीर्थयात्रा र व्यापार मार्ग पुनः खोल्ने सहमतिमा आपत्ति जनाउँदै उक्त सम्झौताले पालको सार्वभौमसत्तामाथि हस्तक्षेप गरेको बताएका छन्।

शनिबार जारी विज्ञप्तिमा चन्दले गत हप्ता चीन भ्रमणका क्रममा भारतका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार डोभालले बेइजिङमा गरेको सम्झौतामा आपत्ति जनाउंदै
लिपुलेक नाका हुँदै तीर्थयात्रा र व्यापार मार्ग खोल्न चिनियाँ र भारतीय अधिकारीबीच बेइजिङमा भएको सहमतिप्रति गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको बताएका छन् ।

नेपालले दाबी गरेअनुसारको प्रमाणिक दस्तावेज भएमा त्यसबेला चीन सरकारले भारतसँग गरेको सम्झौताको पुनर्मूल्याङ्कन गर्न सकिने बताएको पनि चन्दले स्मरण गराए । ‘२०७७ मा नेपालको प्रतिनिधिसभाले कालापानी, लिम्पियाधुरा र लिपुलेक नाकासहितको नक्सा सार्वजनिक गरेको छ,’ चन्दले भने, ‘नेपालसँग सहकार्य नगरी भएको चीन–भारत सम्झौताले नेपालको भूभाग अतिक्रमण गरेको उनले बताए ।

नेपालले आफ्नो स्वाधीनता र अखण्डताप्रति गम्भीर हुनुपर्ने चन्दले बताए । चन्दले नेपाल सरकारसँग लिपुलेक नाका सम्बन्धमा भएको भारत–चीन सम्झौता खारेज गरी राष्ट्रिय अखण्डताको रक्षाका लागि आवश्यक कदम चाल्न माग गरेका छन् ।