काठमाडौं — आज विजयादशमी, बडादशैंको मुख्य दिन, नेपालभर दुर्गा भवानीको प्रसादस्वरूप टीका र जमरा थापेर मान्यजनको आशिष र विभिन्न प्रकारका भोजन सहित यो पर्व मनाइन्छ । घरघरमा घटस्थापनादेखि नवदुर्गाको पूजा गरिएको प्रसाद आज मान्यजनको हातबाट ग्रहण गर्ने प्रचलन छ।

आज टीका लगाउने शुभ साइत बिहान ११:५३ बजे रहेको छ भने टीका लगाउने व्यक्तिले पूर्व फर्कनु र लगाइदिनेले पश्चिम फर्कनु उपयुक्त मानिन्छ।

घटस्थापनादेखि जमरा राखिएको स्थानमा आह्वान गरिएका देवीदेवताको विसर्जन साइत आज बिहान ९:२३ मा रहेको छ। दशैँमा टीकासँगै पहेंलो जमरा समृद्धिको प्रतीकका रूपमा ग्रहण गरिन्छ।आयुर्वेद विज्ञहरूका अनुसार जमरा औषधीय गुणयुक्त हुन्छ।

विजयादशमी सत्यको असत्यमाथि र दैवीशक्तिको आसुरीशक्तिमाथि विजयको प्रतीकका रूपमा पनि मनाइन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार त्रेता युगमा आजकै दिन भगवान रामले रावणमाथि विजय प्राप्त गरेकाले यो दिनलाई “विजयादशमी” भनिएको हो।

यस दिन आमा–बुबा, हजुरबुबा–हजुरआमा तथा गुरु–पुरोहितको हातबाट टीका र जमरा थापी आयु, ऐश्वर्य, दीर्घायु, ज्ञान–विज्ञान र कीर्तिको आशीर्वाद लिने चलन छ। टीका लगाउँदा विशेष वैदिक मन्त्र उच्चारण गरी आशीर्वाद दिने प्रथा आज पनि प्रचलित छ।

विजयादशमीमा टीका लगाइदिँदा पुरुषका लागीआशीर्वाद स्वरुप भनिने मन्त्र:

आयुद्रोणसुते श्रियं दशरथे शत्रुक्षयं राघवे ।
ऐश्वर्यं नहुषे गतिश्च पवने मानं च दुर्योधने ।।
शौर्यं शान्तनवे बलं हलधरे दानं च कुन्तीसुते ।
विज्ञानं विदुरे भवतु भवतां कीर्तिश्च नारायणे ।।

अर्थात् द्रोणाचार्यका छोरा अश्वत्थामाको जस्तो आयु होस्, अयोध्याका राजा दशरथको जस्तो श्री होस्, दशरथका छोरा रामको जस्तो शत्रु नाश होस्, राजा नहुषको जस्तो ऐश्वर्य होस्, वायुको जस्तो गति होस्, दुर्योधनको जस्तो मान होस्, भीष्मको जस्तो शुरता होस्, बलरामको जस्तो बल होस्, कुन्तीका छोरा कर्णको जस्तो दानशीलता होस्, विदुरको जस्तो ज्ञान विज्ञान होस्, नारायणको जस्तो कीर्ति होस्।

छोरी चेलीलाई आशिर्वाद दिने मन्त्र भने फरक रहेको छ।

जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी ।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽस्तुते ।।

अर्थात् जयन्ती, मङ्गला, काली, भद्रकाली, कपालिनी, दुर्गा, क्षमा, शिवा, धात्री, स्वाहा, स्वधा यी नाम गरेकी देवी तपाइँलाई धेरै धेरै नमस्कार छ ।

आजदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म टीका–जमरा थाप्ने चलन रहने भए पनि कतिपय ठाउँमा परम्पराअनुसार आजै टीका–जमरा लगाएर देवी विसर्जन गर्ने परम्परा छ।

नेपालभर आज बिहानैदेखि मान्यजनबाट टीका–जमरा ग्रहण गर्न जानेहरूको भीड देखिन्छ। यसरी विजयादशमी नेपाली समाजमा हर्षोल्लास, आशीर्वाद र धार्मिक आस्थासहित मनाइँदैछ।