काठमाडौं — देशभरका नेपालीहरुले आज नागथान र नागहरूको पूजा गरेर नाग पञ्चमी मनाउँछन्।

श्रावण महिनाको शुक्ल पक्षको पाँचौं दिन मनाइने यो पर्व घर, मन्दिर र पवित्र पोखरीहरूमा सर्प देवताहरूको अनुष्ठान, भेटी र प्रतीकात्मक पूजाद्वारा चिन्हित गरिन्छ। आज मानिसहरूले पाटनमा नाग बहल र कीर्तिपुरमा नाग दह जस्ता नाग देवताहरूलाई समर्पित नाग पोखरीहरू र तीर्थस्थलहरूमा दूध, चामलको हलवा, दुबो घाँस र फूलहरू चढाएर पुजा गर्दछन।

आज गोबर र माटो प्रयोग गरेर आफ्नो घरको मूल ढोकामाथि नागहरूको चित्र टाँस्ने गरिन्छ। यसरि घरको मूल ढोकामा नागको तस्वीर राख्नाले सर्पले दुख नदिने र दुर्भागबाट बचाउँछ भन्ने विश्वास रहिआएको छ । चित्रहरूमा प्रायः अनन्त, वासुकी, तक्षक, कार्कोटक, पद्म, महापद्म, शंख र कुलिक सहित आठ प्रमुख सर्प देवताहरू चित्रण गरिएका हुन्छन्।

नाग पंचमी केवल धार्मिक अभ्यास मात्र नभएर प्रकृतिलाई सम्मान गर्ने र मानिस र अन्य प्राणीहरू बीचको सद्भाव र प्राकृतिक सन्तुलनको महत्त्वको रुपमा पनि रहिआएको छ।

धेरै समुदायहरूमा, विशेष गरी मधेस र पहाडी क्षेत्रहरूमा, इनार, नदी र ढुङ्गाको धाराहरूमा विशेष पूजा गरिन्छ, जहाँ सर्पहरू बस्ने विश्वास गरिन्छ।नाग पंचमीमा नाग्देवाताको पुजा गर्नाले र नागहरूलाई शान्त पार्नाले कालसर्प दोषलाई रोक्न सकिन्छ भन्ने विश्वास रहिआएको छ।

नाग पञ्चमी नेपालको आध्यात्मिकता, प्रकृति पूजा र लोक परम्पराको अद्वितीय मिश्रणको जीवन्त प्रमाण हो। आधुनिकीकरणको प्रभावको बावजुद, यो पर्वले राष्ट्रको सांस्कृतिक चेतनामा विशेष स्थान राख्दै आएको छ ।