काठमाडौं – दशैँ नेपालीहरूको सबैभन्दा ठूलो चाड हो। यसलाई परिवार, उत्सव र मिलनको पर्वका रूपमा मनाइन्छ। चाड आउनासाथ बजारमा चहलपहल बढ्छ, मानिसहरू नयाँ कपडा किन्ने, घर सरसफाइ गर्ने मात्र होइन, खानपानको तयारीमा पनि रमाउने गर्छन्। दशैँमा विभिन्न परिकारहरू पाक्दै गर्दा सबैभन्दा धेरै खाइनेमा मासु पर्ने गर्छ ।खसी- बोकाको मासु, कुखुराको मासु, भेडा वा च्याङ्ग्राको मासु र कहिलेकाहीँ माछासमेत यसमा पर्छ । पूजाआजाका क्रममा बलि दिने प्रथा भएकाले बलि दिइएको जनावरको मासु घरमा ल्याएर खाने परम्परा रहिआएको छ।

तर स्वास्थ्यविद्हरूका अनुसार दशैँमा आवश्यकता भन्दा बढी मासु सेवन गर्ने प्रवृत्ति स्वास्थ्यका हिसाबले हानिकारक हुन्छ। पेटको समस्या, उच्च रक्तचाप, मधुमेह र मुटुरोग जस्ता दीर्घरोग भएका व्यक्तिहरूलाई यो अझ बढी जोखिमपूर्ण हुने गर्दछ। मासु खानु नराम्रो होइन तर यसको मात्रा, पकाउने तरिका र सँगै खाने अन्य खानेकुरामा ध्यान दिन जरुरी हुन्छ।

मासुमा प्रोटिन, फलाम, भिटामिन बि -१२, जिंक, फस्फोरस र आवश्यक एमिनो एसिड पाइने भएकाले यसलाई पौष्टिक आहार मानिन्छ। खसी-बोकाको मासु फलाम र प्रोटिनयुक्त हुन्छ भने कुखुराको मासु कम बोसोयुक्त र सजिलै पच्ने हुन्छ। माछामा ओमेगा-३ फ्याटी एसिड हुने भएकाले मुटु र मस्तिष्क स्वास्थ्यका लागि लाभदायी मानिन्छ। तर यी सबै गुण फाइदाजनक हुनका लागि मासु सन्तुलित मात्रामा र स्वास्थ्यप्रद तरिकाले सेवन गर्नुपर्ने चिकित्सकहरूको सुझाव छ।

दशैँमा अत्यधिक मासु खाँदा अपच, पेट फुल्ने, कब्जियत, उच्च रक्तचाप, कोलेस्ट्रोल वृद्धि, मधुमेह र मोटोपनाको समस्या देखिने गरेको पाइएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार वयस्क व्यक्तिले एक दिनमा करिब ७५ देखि १०० ग्राम मात्र मासु सेवन गर्नु उपयुक्त हुन्छ। बिहान हल्का खाना र दिउँसो वा बेलुकी थोरै मात्रामा मासु खान सकिन्छ।

मासु पकाउने तरिका पनि स्वास्थ्यका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। भुटेर वा तेलमा डुबाएर खाने भन्दा उमालेर, सेकाएर खाँदा शरीरलाई फाइदा हुन्छ। पकाउँदा धेरै तेल, घ्यु, नुन र मसला प्रयोग नगरी हल्का हरियो सागसब्जीसंग मिसाएर पकाउन सकिन्छ । बोसोयुक्त भाग हटाएर पकाउँदा अझ राम्रो हुन्छ।

मासु मात्र खाँदा शरीरमा फाइबरको कमी हुन्छ जसले पाचन समस्याहरू ल्याउँछ। त्यसैले मासुसँगै हरियो तरकारी, सलाद, फलफूल, दाल र अन्नको सन्तुलन मिलाउन आवश्यक हुन्छ। फलफूलले भिटामिन सी प्रदान गर्ने भएकाले मासुमा पाइने फलाम शरीरले सजिलै अवशोषण गर्न सक्छ। प्रशस्त पानी पिउनु पनि उतिकै जरुरी हुन्छ।

यस्तो समयमा स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिहरूले अझ बढी सावधानी अपनाउनुपर्ने हुन्छ । उच्च रक्तचाप, मुटुरोग, मधुमेह भएका बिरामी, वृद्ध र बालबालिकाले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार मात्र मासु खानु उपयुक्त हुन्छ। यस्तै दशैँमा रमाइलो गर्ने क्रममा मदिरा सेवनको मात्रा पनि नियन्त्रणमा राख्नुपर्ने चिकित्सकहरूको सुझाव छ, किनकि मासुसँग मदिरा धेरै सेवन गर्दा पेट र कलेजोमा गम्भीर असर पर्न सक्छ।

त्यसैले अरुबेला भन्दा पनि दशैमा मासुको प्रयोग धेरै हुने हुँदा दशैँमा सन्तुलित खानपान अपनाउनुपर्ने हुन्छ । मासु सीमित मात्रामा खानु, तरकारी र फलफूललाई अनिवार्य समावेश गर्नु , प्राकृतिक मसला प्रयोग गरी पकाउनु, दिनमा दुई पटकभन्दा बढी मासु नखानु र नियमित व्यायाम वा पैदल हिँड्ने बानी बसाल्नु स्वास्थ्यका लागि लाभदायी हुने मानिन्छ।

दशैँ परिवारसँगै रमाउने र उत्सव मनाउने समय हो। स्वादिलो खानेकुरा खाएर रमाइलो गर्नु परम्पराको हिस्सा भए पनि स्वास्थ्यलाई बेवास्ता गर्नु उचित हुँदैन। परम्परा जोगाउँदै मासु सेवनमा सन्तुलन अपनाउन सकियो भने दशैँ अझै रमाइलो, सुरक्षित र अर्थपूर्ण हुनेछ।